Солиқ тўловида энг катта хавфлардан бири — маблағнинг расмий тўлов тизимидан ташқарига чиқиб кетиши. Солиқ ёки банк ходимига нақд пул топшириш ўрнига тўловни расмий электрон канал ёки банк кассаси орқали амалга ошириш, кейин эса маблағ шахсий ҳисобварақда акс этганини текшириш хавфни камайтиради.
Қаршидаги ҳолат нимани кўрсатди?
Қарши шаҳрида 5 октябрь куни солиқ инспекцияси ходимлари 97 нафар солиқ тўловчидан жами 122,6 млн сўм олгани, бироқ пуллар тўловчиларнинг шахсий ҳисобварақларига кирим қилинмагани маълум бўлди.
Ҳолат юзасидан Жиноят кодексининг 167-моддаси — ўзлаштириш ёки растрата йўли билан талон-торож қилиш аломатлари бўйича жиноят иши қўзғатилган. Тергов давом этмоқда.
Мазкур ҳолатнинг муҳим жиҳати шундаки, фуқаро пулни топширгани билан солиқ мажбурияти автоматик равишда бажарилган ҳисобланмайди. Тўлов расмий тизимда акс этмаса, қарздорлик сақланиб қолиши мумкин.
Хавф нақд пулнинг ўзида эмас
Солиқни нақд тўлашнинг ўзи ноқонуний ёки хавфли усул дегани эмас. Масалан, банк кассасига пул топширилиб, расмий квитанция олинган бўлса, тўлов тизимда қайд этилади. Асосий хавф маблағ солиқ тўловига эмас, ходимнинг қўлига топширилганда пайдо бўлади.
«Пулни қолдириб кетиш» ёки «ўзим ўтказиб қўяман» каби норасмий усулларда маблағнинг бюджетга тушганини тасдиқлайдиган ҳужжат бўлмаслиги мумкин.
Электрон тўловда эса операция банк ва солиқ тизимларида қайд этилади. Солиқ қўмитаси маълумотига кўра, электрон тарзда тўланган солиқлар ҳақидаги маълумот хизмат кўрсатувчи банк томонидан солиқ органларининг ахборот тизимига юборилади ва солиқ тўловчининг шахсий карточкасида акс эттирилади. Манба — Солиқ қўмитаси.
Солиқни хавфсиз тўлашнинг қандай йўллари бор?
Солиқ тўловларини расмий электрон каналлар орқали амалга ошириш мумкин. Soliq мобил иловаси орқали жисмоний шахслар, жумладан, ер ва мол-мулк солиқлари бўйича ҳисобланган суммаларни кўриши ва банк картаси орқали тўлаши мумкин.
Шунингдек, солиқларни my.soliq.uz, Click, Payme, Upay ва тижорат банкларининг мобил иловалари орқали ҳам тўлаш имконияти мавжуд. Бунда тегишли солиқ тури танланади, ЖШШИР ёки СТИР киритилади ва тўлов амалга оширилади.
Нақд пулдан фойдаланилганда эса банк кассаси орқали тўлов амалга оширилиши ва расмий чек ёки квитанция олиниши муҳим. Асосий тамойил шундан иборат: солиқ учун ажратилган маблағ ходимнинг шахсий картасига ёки қўлига эмас, бевосита расмий тўлов тизимига тушиши керак.
Тўловдан кейин ҳам текширув муҳим
Солиқни тўлашнинг ўзи билан жараён тугамайди. Маблағ шахсий ҳисобварақда акс этгани ва қарздорлик камайгани ҳам текширилиши мақсадга мувофиқ. Бунинг учун тўлов амалга оширилгач, электрон чек ёки СМС-хабар сақланади. Кейин my.soliq.uz’даги шахсий кабинет орқали тўланган сумма шахсий карточкада пайдо бўлгани ва қарздорлик камайгани кўрилиши мумкин.
Агар пул картадан ечилган бўлса-ю, солиқ қарзи сақланиб қолса, банк ёки солиқ органига расмий мурожаат қилиш учун электрон чек ёки квитанция асос бўлиб хизмат қилади.
Чек ва квитанция нима учун муҳим?
Тўлов бўйича низоли вазият юзага келганда оғзаки тасдиқ етарли бўлмаслиги мумкин. Банк чеки, электрон квитанция ёки мобил иловадаги тўлов тарихида эса операция санаси, суммаси ва бошқа реквизитлар сақланади. Бу маблағ қачон ва қаерга ўтказилганини тасдиқлаш имконини беради.
Шу сабаб солиқ тўловларига оид электрон чек ва квитанцияларни сақлаш мақсадга мувофиқ.
«Қарзни ҳал қилиб бериш» таклифлари ҳам хавф туғдиради
Яна бир хавфли ҳолат — ходим ёки воситачининг солиқ қарзини «камайтириш», «ўчириб бериш», «кечиктириш» ёки бошқа йўл билан «ҳал қилиш» эвазига пул сўраши. Бундай таклифлар расмий тартибдан ташқарида бўлса, коррупция ёки фирибгарлик хавфини юзага келтириши мумкин.
Солиқ қарзи ва мажбуриятларидаги ўзгаришлар тегишли ҳуқуқий асос ва расмий қарор билан расмийлаштирилиши керак. Шубҳали ҳолатлар юзага келганда Солиқ қўмитасининг 1198 қисқа рақамига мурожаат қилиш мумкин.
Агар маблағ аллақачон топширилган, бироқ солиқ ҳисобига тушмаган бўлса, ёзишмалар, пул ўтказмаси чеклари, телефон рақамлари ва бошқа мавжуд далилларни сақлаш ҳамда тегишли органларга расмий мурожаат қилиш муҳим.
