Ўзбекистон Марказий банки халқаро захираларни активлар синфлари, валюталар ва контрагентлар бўйича диверсификация қилишни давом эттирмоқчи. Бу ҳақда Марказий банк раиси Тимур Ишметов 18 сентябрь куни Тошкентдаги давлат активларини бошқариш бўйича биринчи Халқаро форумда маълум қилди.
Форумда 35 та ташкилотдан 77 нафар делегат — активларни бошқарувчи компаниялар, марказий банклар, давлат институтлари, халқаро молия ташкилотлари ва халқаро стандартларни ишлаб чиқувчи тузилмалар вакиллари иштирок этмоқда.
Ишметовнинг сўзларига кўра, форумда иштирок этаётган бошқарув компаниялари жами 36 трлн доллардан ортиқ активларни, марказий банклар ва давлат институтлари эса тахминан 3,4 трлн долларлик расмий захираларни бошқаради.
Захиралар — $72 млрд
Тимур Ишметовнинг сўзларига кўра, 1 сентябрь ҳолатига Ўзбекистоннинг олтин-валюта захиралари 72 млрд доллардан ошган. Бу бир йилдан ортиқ импортни қоплаш имконини беради.
Унинг маълум қилишича, 2026 йилнинг биринчи ярмида Марказий банк олтин захираларини қарийб 50 тоннага оширган. Ишметов Жаҳон олтин кенгаши маълумотларига таяниб айтишича, бу дунё марказий банклари орасида ҳажм бўйича иккинчи энг катта ўсиш бўлган.
«Бизнинг балансимизда икки жиҳат бор. Биз олтин ишлаб чиқарувчи мамлакатмиз ва олтин узоқ вақтдан бери захираларимизнинг салмоқли қисмини ташкил этади. Бундан ташқари, халқаро мезонларга кўра, биз захираларни бошқариш соҳасида нисбатан ёш институтмиз», — деди у.
Ўзбекистон Марказий банки 2020 йилда Жаҳон банкининг Reserve Advisory and Management Partnership (RAMP) дастурига қўшилган. 2024 йилда регулятор биринчи марта АҚШ ғазна облигацияларини харид қилган. Ишметов буни «портфелни диверсификация қилишдаги муҳим қадам» деб атади.
Марказий банк халқаро захираларни бошқариш масалалари бўйича Жаҳон банки билан ҳамкорликни давом эттираётганини ҳам тасдиқлади.
«Биз бу тизимни онгли равишда ва йўлни қисқартиришга уринмасдан, учта яхши маълум бўлган тамойилга амал қилган ҳолда қурдик: хавфсизлик, ликвидлилик ва даромадлилик — айнан шу тартибда», — деди Марказий банк раиси.
Унинг сўзларига кўра, нафақат портфелнинг ўзидаги тузилма, балки уни бошқариш бўйича институционал салоҳият ҳам муҳим. «Портфелни бир ҳафтада қайта тузиш мумкин. Институтни эса — йўқ».
Ишметов захиралар таркибини янада кенгайтиришни кейинги босқич сифатида қайд этди.
«Бизнинг ҳаракат йўналишимиз — янада диверсификация қилиш: активлар синфлари, валюталар ва контрагентлар бўйича. Ва биз бу қарорларни фақат ўз қарашларимизга таяниб қабул қилиш ниятида эмасмиз», — деди у.
У йўналишлардан бири сифатида активларнинг бир қисмини ташқи бошқарувга ўтказишни қайд этди. Унинг айтишича, бу Марказий банк портфелини бошқарувчиларга етакчи халқаро мутахассислар билан бевосита бозорларда бирга ишлаш, кейин эса олинган тажрибани ташкилот ичига олиб кириш имконини беради.
«Суверен баланс битта активдаги қандай концентрацияга дош бера олади?»
Марказий банк раҳбари нутқининг катта қисмини жаҳон захираларида олтин ва доллар ролининг ўзгаришига бағишлади.
У Жаҳон олтин кенгашининг сўнгги сўровномасига таяниб, марказий банкларнинг 89 фоизи дунёдаги олтин захиралари кўпайишини кутаётгани, 45 фоизи эса ўз олтин захираларини оширишни режалаштираётганини айтди. Бундан ташқари, сўровда қатнашганларнинг тўртдан уч қисми кейинги беш йилда жаҳон захираларида доллар улуши қисқаришини кутмоқда.
Ишметовнинг сўзларига кўра, 2025 йил охирига келиб марказий банклар захираларидаги олтин қиймати уларга тегишли АҚШ ғазна облигациялари қийматидан ошиб кетган.
«Олтин ролининг ошиб бораётгани унинг узоқ муддатда қийматни сақлаш воситаси, портфелни диверсификация қилиш инструменти ва суверен эмитентнинг кредит рискини ўз зиммасига олмайдиган актив сифатида жозибадорлигини акс эттиради», — деди у.
Шу билан бирга, Марказий банк раҳбари бозорлардаги ўзгаришлар захираларни бошқаришни осонлаштирмаётганини таъкидлади.
«Шароитларнинг ўзгариши соддароқ жавобларни бермайди. Аксинча, саволларнинг ўзини янада муҳим қилади», — деди у.
Ишметовнинг сўзларига кўра, ҳозир Марказий банк учун учта асосий савол долзарб:
- «Суверен баланс битта активдаги қандай концентрацияга оқилона дош бера олади?»
- «Барқарорликнинг мавжудлиги шунчаки тахмин қилинмасдан, у аслида қандай яратилади?»
- «Ўтган ўн йилликда таянган корреляциялар энди ишламаётган бир шароитда активларни стратегик тақсимлаш нимани англатади?»
«Бизда учала савол бўйича ҳам ўз қарашларимиз бор. Аммо уларнинг ҳеч бири бўйича якуний жавоблар йўқ. Мен бу ҳақда форум бошида айтишни афзал кўраман, форум якунида бизда бундай жавоблар бордек тасаввур уйғотишни эмас», — деди у.
