Тожикистонда қурилаётган Роғун ГЭСи дунёдаги энг баландда жойлашган ГЭС ҳисобланади. Унинг қурилиши 1976 йилда бошланган. Собиқ Совет иттифоқи парчаланганидан сўнг қурилиш тўхтатилган.
1993 йилда юқори қурилиш иҳотасини кучли сув тошқини ювиб юборган, туннеллар ва машиналар қисман сув остида қолган. Тожикистон ҳукумати 2000-йиллар бошида Роғун ГЭСини қуриш мавзусига қайтди, бироқ лойиҳа ҳалигача тугалланмаган.
Европа Иттифоқи дунёдаги энг баланд тўғон қуришни ўз ичига олган ушбу ГЭС лойиҳасини молиялаштириш истагини маълум қилди.
Европа инвестиция банки Роғун ГЭСнинг энг йирик инвесторига айланиши мумкин. Бу ҳақда Reuters 6 июль куни Европа Иттифоқи расмийларига таяниб хабар берди.
Роғун ГЭСини ишга туширишга бўлган қизиқиш Европа Иттифоқининг Марказий Осиё мамлакатларини Россиянинг энергия таъминотидан мустақил қилиш истаги билан боғлиқ.
Тожикистонда Роғун ГЭСи қурилиши эллик йилдан бери давом этмоқда. Сув омборидан ҳам энергетик, ҳам уч юз минг гектардан ортиқ қурғоқчил ерни суғориш мақсадида фойдаланиш режалаштирилган.
ГЭС тўғони ҳажми 13,3 куб километр бўлган йирик Роғун сув омборини иҳоталаши керак. ГЭС қурилаётган ҳудуд унчалик қулай эмас: Вахш дарёси водийсида жойлашган станция сейсмик фаол зонада жойлашган ва у ердаги тоғ қатламлари анча мўрт.
ГЭС биносига ҳар бирининг қуввати 600 МВт бўлган олтита радиал-ўқли турбинали гидроэлектр блоки ўрнатилади.
Тожикистон ҳукумати ва «Русал» компанияси ўртасида 2004 йилда ГЭСнинг қурилишини тугаллаш тўғрисида шартнома имзоланди (бу шартнома 2007 йилда бекор қилинган). «Русал» ҳисобидан лойиҳанинг техник-иқтисодий асоси яратилди ва ГЭС участкасида бир қатор ишлар амалга оширилди.
Лойиҳага киритилган сармоя бир миллиард долларга баҳоланган бўлиб, «Русал» 3,6 ГВт қувватга эга ГЭСнинг 51 фоиз улушига эгалик қилиши керак эди.
Вахш дарёсида қурилаётган ГЭС Вахш каскади таркибига киради ва унинг юқори оқимида жойлашган. Вахш дарёсидаги ГЭС биринчи турбинаси ишга туширилишидан олдинги умумий кўриниши (2018 йил 14 ноябрь).
Роғун ГЭСининг биринчи блоки 2018 йил нинг ноябрь ойида ишга туширилди.
Тожикистон энергетика вазири Далер Жума июнь ойида Reuters агентлигига маълум қилишича, қурилиш тахминан саккиз миллиард долларга тушиши кутилмоқда.
Қурилиш тугаганидан сўнг Роғун ГЭСи тўғони дунёдаги энг баланд тўғонга айланади — унинг баландлиги 335 метрни ташкил қилиши керак. Лойиҳанинг барча олти агрегатини қуриш ишларини 2024 йилгача якунлаш режалаштирилган.
Роғун ГЭСининг қурилиш жараёни
Тожикистоннинг тўлиқ энергетик мустақиллигини таъминлашга мўлжалланган Роғун ГЭСи қурилиши 2016 йилдан бери давом этмоқда.
«Бутун лойиҳа тахминан 8 миллиард долларга тушиши кутилмоқда, шундан 3 миллиард доллари аллақачон сарфланган», — деди июнь ойида Тожикистон энергетика вазири Далер Жума.
Музокаралардан хабардор Европа Иттифоқи расмийсининг айтишича, шу пайтгача лойиҳа асосан Тожикистон давлат облигациялари ва хусусий кредитлар ҳисобидан молиялаштирилган, бироқ Душанбе қурилишни якунлаш учун аввалроқ ЕИга молиявий ва технологик тарафдан ёрдам сўраб мурожаат қилган.
ЕИнинг станция қурилишига сармоя киритиш бўйича якуний қарори 2022 йилнинг тўртинчи чорагида қабул қилиниши мумкин. Тожикистон ҳукумати бу борада изоҳ беришдан бош тортган.
Аввалроқ Европа Иттифоқи Марказий Осиёнинг Россия энергетикасига қарамлигини камайтириш мақсадида Тожикистондаги Роғун ГЭСи қурилишининг асосий инвесторига айланиши ҳақида хабар берилганди.
