Oʻzbekiston axborot maydoniga kundan kunga koʻplab internet-nashrlar kirib kelmoqda. Ammo ularning hammasi ham oʻzining professional, tezkor va xolisligi bilan maqtana olmaydi. Yaqindagina 1 yoshni qarshi olgan Bugun.uz jamoasi esa qaysidir maʼnoda oʻzini koʻrsata oldi.
Kommers.uz muxbiri Bugun.uz bosh muharriri, jurnalist Humoyun Mahkamov bilan nashr erishgan yutuqlar, saytning maqsadlari va professional jurnalistika haqida suhbatlashdi.
Siz endigina bir yoshga toʻlgan, shunga qaramasdan oʻzbek media maydonida yetarlicha hurmat qozongan Bugun.uz nashri yuksalishiga loyiha ish boshlaganidan beri oʻz hissangizni qoʻshib kelmoqdasiz.
Aytingchi, nashrning yoʻlga qoʻyilish tarixi qanday boʻlgan. Hammasi qanday boshlangan?
Bugun.uz internet-nashri 2021 yilning 7 fevral sanasida ishga tushdi. Jamoaning asosini 20-25 yoshli jurnalistlar tashkil qiladi. Dastlab nashrda bosh muharrir oʻrinbosari sifatida ish boshlaganman. Va bu jarayonda vazifam yangiliklar boʻlimini toʻliq nazorat qilishdan iborat edi.
Sayt ishga tushirilish tarixiga keladigan boʻlsak, “bugunchilar” bundan avvalgi loyihada ham birga ishlagan. Yaʼni jamoa Tez News nashrida yigʻilib, shu yerda onlayn jurnalistikaga ilk qadamlarini qoʻygan. Bu jarayonda bizga bosh muharrimiz (hozirda Bugun.uzʻga egalik qiluvchi Media News kompaniyasi rahbari) Bekzod Nugmanov sohaga oid barcha koʻnikmalarni olishda yordamlashgan. Shundan soʻng 2020 yil oxiri 2021 yil boshida yangi nashr ochish gʻoyasi paydo boʻldi. Avval nashr uchun Vaziyat.uz nomi tanlangan. Ammo soʻnggiga Bugun.uzʻda toʻxtaganmiz.
Hozirgi kunda nashr bosh muharriri vazifasida faoliyat yuritaman. Bu ish oʻziga yarasha masʼuliyatli va murakkab. Birinchi navbatda, soʻnggi yangiliklarni kuzatib borish va tezkor qarorlar chiqarish kerak boʻladi.
Xodimlar bilan ishlash koʻnikmasi ham asosiy oʻrinda turadi. Har bir jurnalist, operator, montajchi va muxbir bilan alohida gaplashish, eshitish, topshiriq berish va nazorat qilish bir qator qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Bunda asosan vaqt muammosi yuzaga keladi. Ammo shunday boʻlsada, jamoadagi har bir xodim bilan suhbatlashib, fikrlarini tinglashga harakat qilamiz.
Bugun.uz nisbatan oz muddat davomida davomida bunchalik katta auditoriya yigʻishga qanday erisha oldi?
Nashr katta auditoriyaga ega deb aytolmayman. Chunki milliy mediabozorda ijtimoiy tarmoqlarda milliondan ortiq obunachi yigʻa olgan saytlar faoliyat yuritmoqda. Bugun.uz shu bozorning tarkibiy qismi sifatida maydonga kirib keldi va oʻz auditoriyasini yigʻa boshladi.
Qisqa fursatda nisbatan koʻp obunachi yigʻishga sabab xabar va maqolalarni xalqona tilda yozishimiz deb bilaman. Yaʼni oʻquvchi oʻzi tushungan, oson hazm qila olgan yangiliklarni oʻqishni yoqtiradi. Bizning tahririyat siyosati ham aynan oʻquvchiga maksimal oson tarzda yetkazishga qaratilgan.
Hozirda Bugun.uz faoliyatini yoʻlga qoʻygan ijtimoiy tarmoqlarda jami 170 ming obunachi mavjud. Saytga 1 oyda 1 milliondan ortiq foydalanuvchi tashrif buyuradi, koʻrishlar soni 2,5 milliondan oshadi.
Shu oʻrinda, yana bir jihatni aytgan boʻlardim. Saytimizda taniqli jurnalist, filolog Eldar Asanov rahbarligidagi kolumnistlar jamoasi ishlamoqda. Jamoaning asosiy vazifasi oʻquvchi uchun qiziqarli boʻlgan mavzularda hajman va mazmunan keng qamrovli maqolalar yozishdan iborat. Kolumnistlar jamoasi hozirga qadar “Bugun Science”, “Bugun Cinema”, “Sharqiy Ekspress” va “Bugun Oqshomi” kabi turkum maqolalar yozib kelmoqda.
Bundan tashqari, jamoatchilik eʼtibor markazida boʻlib, koʻplab muhokamalarga sabab boʻlgan yangiliklar toʻgʻrisida jamlanma materiallar ham tayyorlaydi. Bu oʻquvchida mavzu nimadan boshlanib, qanday rivojlangani va qay tarzda yakunlangani toʻgʻrisida muayyan tasavvur hosil qiladi, deb oʻylayman.
Hozirgi kunda dunyo boʻylab ayrim shaxslarning manfaatlariga xizmat qiladigan nashrlar juda koʻp. Sizningcha Bugun.uz qanchalik xolis ish yurita olmoqda?
Ommaviy axborot vositasi doim biror shaxs yoki kompaniya oldida manfaatdor boʻladi, degan tushuncha yotadi. Bu qaysidir maʼnoda toʻgʻri. Sababi OAV faqatgina jurnalistlar bilan faoliyat yuritolmaydi. Uning uchun investor, reklama maydoni va oʻquvchilar kerak. Shu tomondan olib qaralsa, nashr doim tashqi taʼsir ostida boʻladi.
Ammo Bugun.uz loyihasi yakka shaxs (investor) yoki kompaniya (intestorlar jamoasi) manfaatlari uchun xizmat qilmaydi. Nashrning pozitsiyasi xolis va tekshirilgan axborotni tinimsiz tarzda oʻquvchiga yetkazishdan iborat. Shu kungacha sayt buyurtma maqolalar, biror tashkilot yo shaxsni “urib” yoki maqtab chiquvchi lavhalar tayyorlamadi.
Shu savol yakunida aytib oʻtishim kerak, xolislik borasida nashr bosh muharriri emas, nashrning oʻquvchilari baho bersa, toʻgʻriroq boʻlardi.
Sizning nazdingizda professional internet-nashr qanday boʻlishi kerak va Bugun.uzʻda buning uchun imkoniyat qay darajada?
Fikrimcha, professional nashr faoliyati uchun internetning barcha platformalarida foydalanish imkoniyati boʻlishi kerak. Yaʼni sayt oʻquvchi-tomoshabinlari uni qaysi ijtimoiy tarmoqdan kuzatishni oʻziga qulay deb bilsa, aynan oʻsha platformada uni kuzatishda davom etadi. Ammo platforma faoliyatida ichki yoki tashqi taʼsir tufayli uzilishlar kuzatilsa, sayt shu yerdagi obunachilarini yoʻqotadi.
Ikkinchidan, internet nashr faoliyatining tinimsizligini taʼminlovchi yana bir jihat bor. Bu — internet tezligi masalasi. Toʻgʻri, Toshkent shahrida internetga ulanish, axborot olish va uzatish birmuncha oson. Ammo viloyatlardan xabar va videolarni qabul qilishda odatda internet muammosiga duch kelamiz. Chekka hududlarda aloqa sifati yaxshi emas, yoki bor, ammo tarif juda qimmat.
Shuningdek, oʻquvchining eʼtibori masalasi ham asosiy oʻrinda turadi. Hozirda internet foydalanuvchilari vaqtini 70/30 nisbatida sarflaydi. Yaʼni yangilik (qisqa xabar) koʻproq, maqola (tahliliy katta material) kamroq oʻquvchini jalb qiladi. Xuddi shunday, audio-video formatlarda ham qisqalik muhim oʻrin tutyapti.
Shundan kelib chiqib Bugun.uz faoliyati tezkor yangiliklarni qisqa berib borishga qaratildi. Yangiliklarning oʻzi jamiyat, siyosat, iqtisod, ilm-fan, jahon va sport kabi boʻlimlarga boʻlingan. Bundan tashqari, 30 foiz oʻquvchi yoki oʻquvchining 30 foiz vaqtini jalb qilish uchun tahliliy maqolalar berib borishga qaror qilindi. Va yuqorida aytganimdek, bunda Asanov jamoasi saytga jalb qilindi.
Oʻquvchilar ommaviy axborot vositalarining xolisligi va ochiqligini qadrlaydi, shuning uchun biz nashr etilgan maqolalarda yoʻl qoʻyilgan xatolarni koʻrsatishi uchun sharhlar boʻlimi ochib qoʻydik.
Bugun.uz erishgan eng katta yutuq sifatida nimalarni ajratib koʻrsata olasiz?
Bugun.uzʻning eng katta yutugʻi — obunachilari. OAV uchun eng muhimi doimiy kuzatuvchilari boʻlishi. Agar yozganlarimizni oʻqib, bunga munosabat bildiruvchi auditoriya boʻlmasa, barchasi bekor. Xoʻsh, auditoriya qayerdan toʻplanadi? Albatta, ijtimoiy tarmoqlardan. Nashr tashkil etilgandan beri bir nechta tarmoqda kanallar ochib, maqsadli auditoriya yigʻishga intildik. Buning ortidan ozmi-koʻpmi obunachi toʻplandi. Bu paytda ijtimoiy tarmoqlar yoʻnalishi va auditoriyaning maqsadini oʻrganib, aynan shu “jamoa”ga moslangan xabarlar berishga harakat qilib kelyapmiz.
Bundan tashqari, nashr tashkil etilgandan beri bir nechta loyihalarni mediabozorga olib kirib, tatbiq qiloldi. Xususan, «Bugun LIVE» kanali boshdan beri biz bilan birga. Oʻzbek mediasiga layv (tezkor xabarlar) formatini olib kiroldik desam, xato boʻlmaydi. Kanal 24/7 rejimida toʻxtovsiz eng tezkor xabarlarni qisqa formatda oʻquvchiga yetkazib boradi. Hozirda kanalda 30 mingdan ortiq obunachi mavjud.
Shuningdek, «Bugun Oqshomi» nomi bilan kunlik xabarlar dayjestini berib boramiz. Bunda bir kunda berilgan eng sara xabarlar jamlanmasi taqdim etiladi. Ushbu dayjest uchun alohida kanal ham ochilgan va unda bir kunda bir marta bitta post joylanadi. Vaqtini tejaydigan va koʻp xabar oʻqishga erinadigan oʻquvchilar uchun bu kanal juda qulay, deb bilaman. Bundan tashqari, taniqli karikaturachi Habibullo Moʻydinov ushbu dayjest uchun har kuni karikatura tayyorlaydi. Uning suratlari oʻquvchilar orasida keng muhokama qilinadi.
Yil davomida bir nechta videoloyihalar ham tayyorlab, efirga berdik. Ruxsora Masharipova ishtirokida «Tushuntiramiz» nomli turkum videolar har hafta eʼlon qilib boriladi. Bu videolarda asosan jamoatchilik orasida keng muhokama qilingan masalalar oddiy tilda “Oʻzi nima gap?” uslubida tushuntirib beriladi.
Bundan tashqari, «Bugun hafta ichida» loyihamiz ham mavjud. Unda haftaning eng muhim xabarlari jamlanib, bir dayjestga joylanadi va video formatida beriladi. Hozirgacha haftalik dayjestning 10 ga yaqin soni efirga berildi.
Bugun.uz jamoasi 2021 yilning 28 iyun kuni “Tahsin” mukofotiga sazovor boʻlgan. Mukofot tashkilot yoshlar markaziy engashi tomonidan 2019 yilda taʼsis etilgan. U Oʻzbekistonda yil davomida oʻz sohasidagi mehnati, yutugʻi va foydasi yuqori baholangan va tahsinga sazovor boʻlganlarga beriladi.
Nashrning oʻz oldiga qoʻygan maqsadlari nimalardan iborat?
Bugun.uz oʻz oldiga katta maqsadlar qoʻygan. Birinchidan, jamiyatda oʻz soʻzi va oʻrniga ega boʻlgan OAV boʻla olish. Tushunamiz, bu juda qiyin va murakkab yoʻl. Ammo jamoadigalarning shijoati va oʻquvchilar ishonchi bu yoʻldan qaytmasdan, doim olgʻa borishga undaydi.
Ikkinchidan, nafaqat Oʻzbekiston, balki MDH mamlakatlari miqyosida tan olingan va oʻquvchilariga ega nashrga aylanish. Yaʼni katta va turli tilli oʻquvchilardan iborat auditoriya yigʻish maqsadidamiz. Bu reja bir yoki ikki yil ichida amalga oshmasligi tabiiy. Ammo shu darajaga chiqish uchun ishlab chiqilgan “yoʻl xaritasi” bor va biz shu yoʻldan ketyapmiz.
Gʻarb mediasida nashrlar oʻquvchi taassurotini yaxshilash va oʻzida ushlab qolishga harakat qilayotgan bir paytda bizdagi OAV yangilik matnining imloviy xatolarsiz boʻlishi, kunlik lentaning xabarlar bilan toʻla boʻlishiga eʼtibor qaratmoqda.
Xulosa qilib aytganda, Bugun.uzʻning maqsadi yangiliklar jurnalistikasida tom maʼnoda yangilik yarata olish va jurnalistikaning yangi tendensiyalari va oʻz gʻoyalarini bozorga tatbiq etishdan iborat.
