Oʻzbekistonliklarning uchdan bir qismi toʻlovlar uchun birinchi navbatda bank kartalaridan foydalanadi. Bu haqda Markaziy bankning naqd pullardan foydalanish boʻyicha oʻtkazilgan soʻrovnoma yakunlari toʻgʻrisidagi hisobotida maʼlum qilindi.
Tadqiqot mamlakatning barcha hududlaridagi 14,2 ming respondentni qamrab oldi. Uning natijalariga koʻra, ishtirokchilarning 52%i vaziyatga qarab naqd va naqd pulsiz toʻlovlardan foydalanadi. Yana 15%i asosan naqd pulda hisoblanadi.
Asosan kartalardan foydalanadigan fuqarolarning eng yuqori ulushi Toshkent shahrida (40%), Qoraqalpogʻistonda (38%) va Toshkent viloyatida (37%) aniqlangan. Naqd puldan Andijon (24%), Namangan va Jizzax (20%) viloyatlarida eng koʻp foydalaniladi.
Respondentlarning deyarli yarmi (47%) naqd pul bilan toʻlanadigan bir martalik xaridning eng yuqori miqdorini 100 ming soʻmdan 500 ming soʻmgacha boʻlgan oraliqda koʻrsatdi. 35%i 100 ming soʻmgacha boʻlgan toʻlovlar uchun naqd puldan foydalanadi.
Yana 12%i 1 mln soʻmgacha boʻlgan xaridlar uchun naqd pul toʻlasa, 6%i esa bu miqdordan yuqori summalar uchun naqd pul ishlatadi.
Yirik xaridlar uchun naqd pul bilan hisob-kitob qilgan fuqarolarning eng katta ulushi Surxondaryoda aniqlandi. Fuqarolarning 9%i ulardan 1 mln soʻmdan ortiq va yana 15%i 500 ming soʻmdan ortiq xaridlar uchun foydalanadi. Ikkinchi oʻrinni Toshkent egalladi (mos ravishda 7% va 13%).
Soʻrov ishtirokchilarining aksariyati (56%) asosan bozorlarda xaridlarni amalga oshirgani uchun naqd puldan foydalanishini taʼkidlagan. 17%i ularni tez va xavfsiz usul deb atadi, 13%i esa naqd pul bilan toʻlashda tovar va xizmatlar arzonroq boʻlishini taʼkidladi.
7% dan ishchi terminallar yoʻqligi va sotuvchilar naqd pul talab qilishini taʼkidlashdi. Andijon, Qashqadaryo, Samarqand, Sirdaryo, Toshkent viloyatlarida toʻgʻridan-toʻgʻri talab, Toshkentda esa kartalarni qabul qilish bilan bogʻliq muammolar koʻproq qayd etilgan.
Respondentlar koʻpincha hisob-kitoblar uchun 5000 soʻmdan 100 ming soʻmgacha boʻlgan banknotlardan foydalanadilar. Bunda 10 ming soʻmlik (21%) va 50 ming soʻmlik (19%) kupyuralar eng koʻp tilga olingan.
Soʻrovnomada qatnashganlarning toʻrtdan bir qismi muomalada 50 ming soʻmlik banknotlar sonining koʻpayishini, deyarli shunchasini (22%) esa 100 ming soʻmlik kupyuralar miqdorining oshishini istaydi.
28% respondent 5000 soʻmgacha boʻlgan tanga va banknotlarga ehtiyoj yuqori ekanligini bildirgan, yana 41%i esa bu ehtiyojni past deb baholagan. Qoraqalpogʻiston, Jizzax va Namanganda mayda pul belgilarini muomalaga koʻproq kiritishni istovchilar ulushi eng yuqori ekanligi qayd etilgan.
Ishtirokchilarnig 65% qaytim olishda muammo yoʻqligini aytgan. 17%i sotuvchilar baʼzan qaytim oʻrniga mayda tovarlar (masalan, gugurt) berishini, 14%i esa bu holat tez-tez yuz berishini maʼlum qilgan. Yana 4% respondent mayda pul yoʻqligi sababli qaytim berilmayotganini taʼkidlagan.
Mutlaq koʻpchilik (87%) ish haqini kartaga oladi, yana 7%i aralash shaklda qabul qiladi. Soʻrovda ishtirok etganlarning atigi 6%iga ish haqi naqd pul koʻrinishida beriladi, biroq Jizzax viloyatida bu koʻrsatkich 13%ga yetadi.
42%i oyiga bir-ikki marta, yana 35%i uch-toʻrt marta bankomatlardan naqd pul yechib oladi. Shu bilan birga, 18%i har oyda besh martadan koʻproq kartadan pul yechib olishini maʼlum qildi.
Respondentlarning 9%i bankomatlardagi naqd pul zaxiralari tez sarflanayotganidan shikoyat qilgan boʻlsa, yana 6%i ularning ishida tez-tez uzilishlar boʻlayotganini maʼlum qilgan. Yana 5%i oʻzlariga kerakli nominaldagi banknotalar yetishmayotganini maʼlum qildi.
